Thuốc lá điện tử là một thiết bị chạy bằng pin dùng để làm nóng dung dịch lỏng chứa nicotine, biến dung dịch này thành hơi để người hút có thể hít vào phổi. Một số thuốc lá điện tử nhìn bề ngoài có hình dáng giống với thuốc lá điếu truyền thống hay xì gà. Những loại khác trông khác biệt hơn. Thuốc lá điện tử có nhiều tên gọi khác nhau như: Vape, E-cigs, E-hookahs, Mods, Box mods, Cartomizers, Atomizers…
Theo báo cáo của Viện Chiến lược và Chính sách y tế (2019), tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh tuổi từ 13-17 tăng lên theo từng năm với mức độ gia tăng nhanh chóng. Năm 2019, tỷ lệ này là 2,6% thì đến năm 2020 đã tăng gần gấp đôi là 4,6%. Điều đáng lo ngại là hiện nay tình trạng hút thuốc lá điện tử đang có xu hướng lan rộng đến học sinh THCS. Tại trường THPT Trần Nhân Tông, qua khảo sát cho thấy, tỉ lệ học sinh hút thuốc lá điện tử chiếm khoảng trên dưới 5%, trong đó tập trung chủ yếu ở khối lớp 10 và 11. Học sinh thường hút thuốc lá điện tử ngay tại trường học hoặc mang thuốc lá điện tử đến trường nhưng giấu giáo viên.
Nguyên nhân đầu tiên phải kể đến là do ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận học sinh còn hạn chế, thiếu hiểu biết về tác hại của thuốc lá điện tử đối với bản thân và những người xung quanh. Nhiều em coi việc hút thuốc lá điện tử là cách khẳng định “đẳng cấp”, sự “dân chơi” của bản thân. Bên cạnh đó, tâm lý đua đòi, bắt chước bạn bè, nhất là khi thấy bạn hút thuốc được coi là “ngầu”, “sành điệu”. Ngoài ra, nguyên nhân dẫn đến tình trạng hút thuốc lá điện tử ở học sinh ngày càng phổ biến còn do sự quản lý chưa chặt chẽ của cha mẹ đối với con cái. Cha mẹ bận rộn với công việc nên không có thời gian quan tâm, giám sát con cái; một số phụ huynh lại mải mê với điện thoại, mạng xã hội mà xao nhãng việc chăm sóc, dạy dỗ con.
Hậu quả của việc hút thuốc lá điện tử rất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người hút và những người xung quanh. Theo Tổ chức Y tế thế giới, trong thuốc lá điện tử có các chất gây nghiện, các hóa chất độc hại dễ gây bệnh tim mạch, hô hấp, tiêu hóa,... Hút thuốc lá điện tử cũng khiến hệ miễn dịch suy giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, virus xâm nhập cơ thể dễ dàng hơn. Không chỉ vậy, thuốc lá điện tử còn phá hủy các lông mao - hàng rào bảo vệ đường hô hấp. Đặc biệt, thuốc lá điện tử có khả năng gây nghiện cao, đặc biệt nguy hiểm đối với lứa tuổi học sinh vì các em sẽ bỏ bê việc học hành, sa sút đạo đức và có thể tìm đến tệ nạn xã hội. Việc hút thuốc lá điện tử cũng gián tiếp thể hiện thái độ thách thức với thầy cô, gia đình và xã hội văn minh.
Để ngăn chặn tình trạng hút thuốc lá điện tử trong học sinh cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Nhà trường cần đẩy mạnh tuyên truyền tác hại của thuốc lá điện tử thông qua các buổi ngoại khóa, sinh hoạt đầu giờ, giữa giờ; đưa nội dung phòng chống thuốc lá điện tử vào nội quy của trường, lập tổ tư vấn tâm lý, sức khỏe để kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của học sinh. Gia đình cần dành nhiều thời gian quan tâm, chăm sóc, chia sẻ với con cái để giúp con nhận rõ tác hại của thuốc lá điện tử. Xã hội cần tích cực tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng.