Mở bài:
Tế Hanh là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ ca Việt Nam hiện đại. Với hồn thơ khỏe khoắn, tràn đầy cảm xúc về thiên nhiên, quê hương và con người thì bài thơ "Quê hương" là một trong những bài thơ được biết đến nhiều nhất của ông. Bài thơ được viết khi Tế Hanh đang ở chiến khu Việt Bắc, với nỗi nhớ quê hương tha thiết ông đã viết:
"Lũ chúng tôi bọn người tứ xứ
Gặp nhau hồi chưa biết chữ
Quen nhau từ buổi "một hai"
Súng bắn chưa quen
Quân sự mươi bài
Lòng vẫn cười vui kháng chiến."
(Lính xứ Lạng)
Và bài thơ "Quê hương" được sáng tác năm 1939 khi Tế Hanh đang học tại Huế, trích trong tập Nghẹn ngào (1939). Thi phẩm đã bộc lộ tình cảm quê hương trong sáng, tha thiết của nhà thơ.
Thân bài:
Bài thơ được chia làm hai khổ, mỗi khổ bốn câu thơ. Mỗi câu thơ tám chữ kết thúc bằng vần bằng tạo nên âm hưởng ngân vang, trầm bổng, dàn trải mãi mênh mông, dào dạt như bao nỗi niềm của chàng trai Tế Hanh đang gửi gắm đến làng quê của mình.
Hai câu thơ đầu là lời giới thiệu của chàng trai về làng quê của mình:
"Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông."
Với lời giới thiệu chân chất, mộc mạc, người đọc có thể hiểu được quê hương của nhà thơ là một làng chài ven biển xinh đẹp. Hai chữ "làng tôi" cất lên thật đỗi thân mật, trìu mến, bộc lộ tình cảm thiêng liêng, quý báu của nhà thơ với quê hương mình.
Trong câu thơ thứ hai, nhà thơ đã khéo léo sử dụng một phép đo đếm "nước", "cách một ngày sông" để mô tả khoảng cách giữa nơi sinh và biển cả. Cụm từ "biển nửa ngày sông" đã gợi lên sự thân thiết, gần gũi giữa làng quê và biển cả. Nó như đã in sâu vào tâm hồn của nhà thơ.
Bốn câu thơ tiếp theo là những hình ảnh miêu tả khung cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá vào buổi sớm mai:
"Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang."
Nhà thơ đã chọn thời điểm "trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng" để miêu tả cảnh đoàn thuyền ra khơi. Đây là một lựa chọn tinh tế bởi nó gợi lên một khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp, tràn đầy sức sống. Trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng là những yếu tố cần thiết để con người có thể ra khơi đánh cá an toàn.
Hình ảnh "dân trai tráng" được đặt ở đầu câu thơ đã nhấn mạnh vai trò của họ trong công cuộc chinh phục biển cả. Họ là những người đàn ông khỏe mạnh, vạm vỡ, sẵn sàng đương đầu với mọi khó khăn thử thách.
Hình ảnh "chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã" là một hình ảnh so sánh độc đáo. Nó đã khắc họa được khí thế hùng tráng, mạnh mẽ của đoàn thuyền ra khơi. Chiếc thuyền được so sánh với "con tuấn mã" - loài ngựa khỏe mạnh, phi nhanh, thể hiện tốc độ và sức mạnh của đoàn thuyền.
Hình ảnh "phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang" đã thể hiện được sức mạnh, khí thế của đoàn thuyền ra khơi. Mái chèo được "phăng" lên, thể hiện sự dứt khoát, quyết tâm của người lái đò. Nó giúp cho chiếc thuyền lướt băng băng trên mặt nước, vượt qua mọi khó khăn thử thách.
Bốn câu thơ tiếp theo là những hình ảnh miêu tả cảnh đoàn thuyền trở về bến:
"Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về
Nhờ ơn trời, biển lặng, cá đầy ghe
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng."
Sau một đêm lênh đênh trên biển, đoàn thuyền trở về bến trong niềm hân hoan, phấn khởi của người dân làng chài. Không khí trên bến đỗ thật ồn ào, tấp nập. Mọi người đều háo hức chờ đợi những con thuyền chở đầy cá trở về.
Hình ảnh "ồn ào trên bến đỗ" đã gợi lên không khí náo nhiệt, tưng bừng của làng chài khi đón ghe về. Mọi người đều vui mừng, phấn khởi vì một đêm ra khơi bội thu. Hình ảnh "khắp dân làng tấp nập đón ghe về" đã thể hiện được sự quan tâm, sẻ chia của cộng đồng đối với những người lao động.
Hình ảnh "nhờ ơn trời, biển lặng, cá đầy ghe" đã thể hiện được niềm tin của người dân làng chài vào thiên nhiên. Họ luôn biết ơn trời đất đã ban tặng cho họ nguồn tài nguyên quý giá. Hình ảnh "những con cá tươi ngon thân bạc trắng" đã gợi lên vẻ đẹp của những con cá tươi ngon, béo tròn, căng mọng. Chúng là thành quả lao động của người dân làng chài.
Kết bài:
Bài thơ "Quê hương" của Tế Hanh là một bài thơ hay, giàu cảm xúc. Bài thơ đã thể hiện được tình yêu quê hương tha thiết, sâu nặng của nhà thơ. Bằng những hình ảnh thơ đẹp, giản dị, nhà thơ đã vẽ nên một bức tranh làng quê miền biển tươi đẹp, sinh động. Đồng thời, bài thơ cũng thể hiện được niềm tin, hy vọng của người dân làng chài vào cuộc sống tốt đẹp.