Soạn bài Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga SGK Ngữ văn 9 tập 1 Chân trời sáng tạo

Chuẩn bị đọc

Trả lời Câu hỏi Chuẩn bị đọc trang 126 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Em nghĩ gì về những người sẵn sàng cứu giúp người khác trong cơn hoạn nạn?

Phương pháp giải:

Liên hệ ngoài thực tế để trả lời  

Lời giải chi tiết:

Sự sẵn sàng cứu giúp người khác trong cơn hoạn nạn là một phẩm chất tích cực và đáng trọng đáng để tôn trọng. Họ là những con người dám xả thân không màng tới nguy hiểm của bản thân. Họ là những con người có tình yêu thương lớn với cộng đồng, lòng nhân ái cao cả. Chúng ta cần phải học tập ở họ, lấy họ làm gương, tuyên truyền những việc làm tốt để mọi người noi theo.

Trải nghiệm cùng VB 1

Trả lời Câu hỏi 1 Trải nghiệm cùng VB trang 127 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Em hình dung ra sao về cảnh “tả đột hữu xung” của Lục Vân Tiên trong đoạn thơ này?

Phương pháp giải:

Xác định cảnh “tả đột hữu xung” của Lục Vân Tiên và hình dung về cảnh ấy

Lời giải chi tiết:

Em tưởng tượng: Vân Tiên đứng giữa quân địch, bốn phía vây bắt. Trong bóng tối, anh ta như con rồng sẵn sàng đối đầu, gươm giáo lóe sáng. Không còn lựa chọn, Vân Tiên quả quyết quăng gươm giáo, tìm đường chạy giữa vòng vây.

Trải nghiệm cùng VB 2

Trả lời Câu hỏi 2 Trải nghiệm cùng VB trang 128 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Việc Vân Tiên bảo Nguyệt Nga “Khoan khoan ngồi đó chớ ra…” cho thấy chàng là người như thế nào?

Phương pháp giải:

Xác định hành động của nhân vật và rút ra phẩm chất

Lời giải chi tiết:

Hành động của Vân Tiên khi bảo Nguyệt Nga "Khoan khoan ngồi đó chớ ra" thể hiện tính tình điều dịch và quan tâm của anh ta đối với Nguyệt Nga. Chàng hiểu rõ tình hình căng thẳng và muốn bảo vệ Nguyệt Nga khỏi nguy cơ gặp nguy hiểm. Hành động này cũng cho thấy sự tôn trọng và quan tâm của Vân Tiên đối với người khác, đặc biệt là đối với người phụ nữ mà anh ta yêu thương.

Trải nghiệm cùng VB 3

Trả lời Câu hỏi 3 Trải nghiệm cùng VB trang 129 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Hai dòng thơ cuối của văn bản gợi cho em suy nghĩ gì?

Phương pháp giải:

Đọc hiểu hai dòng thơ cuối và rút ra nhận xét

Lời giải chi tiết:

Câu thơ này thể hiện tâm trạng của Lục Vân Tiên, bày tỏ sự phản kháng và lo ngại về việc mất đi tính nhân đạo và tình thương thân thiện khi đối mặt với những khó khăn và đau khổ. Đây là một trong những câu thơ nổi tiếng trong văn học Việt Nam.

Suy ngẫm và phản hồi 1

Trả lời Câu hỏi 1 Suy ngẫm và phản hồi trang 130 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Theo em, nhan đề Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga có thể hiện được nội dung bao quát của văn bản không? Vì sao?

Phương pháp giải:

Đọc nhan đề và tìm hiểu nội dung, lí giải vì sao

Lời giải chi tiết:

Nhan đề đã thể hiện được nội dung bao quát của VB vì nội dung bao quát của VB chính là kể về việc Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga.

Suy ngẫm và phản hồi 2

Trả lời Câu hỏi 2 Suy ngẫm và phản hồi trang 130 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Tóm tắt các sự việc được kể và xác định bố cục của văn bản

Phương pháp giải:

Tóm tắt các sự việc theo trình tự và xác định bố cục

Lời giải chi tiết:

- Các sự việc được kể:

+ Vân Tiên tả đột hữu xung đánh tan bọn cướp Phong Lai.

+ Nguyệt Nga muốn đền công cứu mạng nhưng bị Vân Tiên từ chối.

- Bố cục VB:

+ Phần 1 (Từ đầu đến “ ... thác rày thân vong"): Vân Tiên đánh tan bọn cướp Phong Lai.

+ Phần 2 ("Dẹp rồi lũ kiến chòm ong" đến hết): Nguyệt Nga muốn đền công cứu mạng nhưng bị Vân Tiên từ chối.

Suy ngẫm và phản hồi 3

Trả lời Câu hỏi 3 Suy ngẫm và phản hồi trang 130 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Nhân vật Lục Vân Tiên hiện lên với những phẩm chất nào? Đó có phải là phẩm chất của người anh hùng không? Vì sao? Phân tích một số chi tiết miêu tả hành động, lời nói của Lục Vân Tiên để làm rõ ý kiến của em

Phương pháp giải:

Phân tích một số chi tiết miêu tả hành động, lời nói sau đó rút ra nhận xét.

Lời giải chi tiết:

Nhân vật Lục Vân Tiên hiện lên với những phẩm chất của người anh hùng:

- Anh hùng hào hiệp, giàu lòng nhân ái, dám xả thân vì việc nghĩa: Trên đường đi thi, gặp cảnh bọn cướp làm càn, quen thói “hồ đồ hại dân", Vân Tiên thân một mình vẫn: “Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô". Chàng đã “tả đột hữu xung" một mình đánh tan bọn cướp.

- Trọng nghĩa khinh tài: Vân Tiên ân cần hỏi thăm người bị nạn (Nguyệt Nga và Kim Liên). Chàng quyết không nhận sự đền ơn: “Làm ơn há dễ trông người trả ơn."

Chàng đã bày tỏ quan điểm của mình về phận sự nam nhi: “Nhớ câu kiến nghĩa bất vi/ Làm người thế ấy cũng phi anh hùng sáng tạo.

=> Qua VB, nhà thơ đã khắc hoạ thành công chân dung người anh hùng lí tưởng của nhân dân.

Suy ngẫm và phản hồi 4

Trả lời Câu hỏi 4 Suy ngẫm và phản hồi trang 130 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Phân tích đặc điểm của nhân vật Kiều Nguyệt Nga (lưu ý những cử chỉ, lời nói của nàng khi đáp lời Lục Vân Tiên)

Phương pháp giải:

Nêu đặc điểm của nhân vật Kiều Nguyệt Nga và rút ra nhận xét

Lời giải chi tiết:

Qua VB, Nguyệt Nga hiện lên là một người:

- Gia giáo, nền nếp: thể hiện qua lời nói và hành động rất mực đoan trang dịu dàng, khuôn phép: "Thưa rằng, ... / Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa ... "

- Hiếu thảo: cha cho quân rước đi để định bề nghi gia và nàng khẳng định “làm con đâu dám cãi cha".

- Ân nghĩa, thuỷ chung: dù xuất thân từ tầng lớp trên, nhưng qua cách nói chuyện có thể thấy thái độ của nàng với Vân Tiên rất kính trọng. Nàng hết mực cảm ơn Vân Tiên và mong muốn chàng cùng qua Hà Khê để được báo đáp ơn cứu mạng.

Suy ngẫm và phản hồi 5

Trả lời Câu hỏi 5 Suy ngẫm và phản hồi trang 130 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Xác định chủ đề của văn bản và phân tích các căn cứ giúp em xác định chủ đó.

Phương pháp giải:

Tìm chủ đề của văn bản và phân tích. 

Lời giải chi tiết:

Chủ đề: Tinh thần xả thân đánh cướp cứu người, không màng đến việc được trả ơn của người anh hùng Lục Vân Tiên.

Căn cứ xác định: Qua cách miêu tả hành động, lời nói của Lục Vân Tiên cho thấy chàng sẵn sàng một mình đánh dẹp bọn cướp Phong Lai để cứu người hoạn nạn. Khi được ngỏ ý cảm ơn thì thẳng thắn từ chối vì “Làm ơn há dễ trông người trả ơn".

Suy ngẫm và phản hồi 6

Trả lời Câu hỏi 6 Suy ngẫm và phản hồi trang 130 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì qua văn bản? Ngày nay, thông điệp ấy có còn giá trị không? Vì sao?

Phương pháp giải:

Nhận ra thông điệp của tác giả và rút ra nhận xét

Lời giải chi tiết:

Thông điệp: Người anh hùng sinh ra là để làm việc nghĩa, cứu giúp dân lành.

Giá trị hành động nhân nghĩa đối với ngày nay: Tinh thần trượng nghĩa “Làm ơn há dễ trông người trả ơn" vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay. Ví dụ: hình ảnh các “hiệp sĩ đường phố”, những người sẵn sàng làm tình nguyện viên giúp đỡ người hoạn nạn, khó khăn, ... Bên cạnh đó, việc chịu ơn thì phải trả ơn cũng là một thông điệp nhiều ý nghĩa, còn nguyên giá trị đến ngày nay. Nó thể hiện tinh thần uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây vốn là một đạo lí truyền thống lâu đời của dân tộc.

Suy ngẫm và phản hồi 7

Trả lời Câu hỏi 7 Suy ngẫm và phản hồi trang 130 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Tìm hiểu sự nghiệp, quá trình sáng tác thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu và chỉ ra một số điểm tương đồng, khác biệt (nếu có) giữa:

a. Hoàn cảnh, mục đích sáng tác Truyện Lục Vân Tiên và các tác phẩm khác của ông như Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc,…

b. Tình cảm, cảm xúc của tác giả khi kể lại hành động Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga trong Truyện Lục Vân Tiên và khi nhắc đến “trang dẹp loạn” trong bài thơ Chạy giặc (xem thêm Ngữ văn 8, tập hai, bộ Chân trời sáng tạo)

Phương pháp giải:

Vận dụng năng lực đọc hiểu văn bản 

Lời giải chi tiết:

a. Hoàn cảnh sáng tác các tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên, Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc có những điểm tương đồng nhưng cũng có khác biệt. Cả ba tác phẩm đều được sáng tác trong thế kỉ XIX, dưới chế độ phong kiến nhưng Chạy giặc và Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc được sáng tác trong bối cảnh đất nước ta đang bị thực dân Pháp tấn công. Dù không có tư liệu ghi rõ thời điểm sáng tác của tác phẩm Chạy giặc nhưng căn cứ vào hoàn cảnh lịch sử, cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu và nhất là nội dung tác phẩm, có thể suy đoán bài thơ này đã được tác giả viết ngay sau khi thành Gia Định bị thực dân Pháp bắt đầu tấn công. Còn Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc được sáng tác theo yêu cầu của Tuần phủ Gia Định sau thất bại của trận tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc vào đêm rằm tháng 11 năm Tân Dậu (ngày 16 tháng 12 năm 1861). Mục đích sáng tác các tác phẩm cũng khác nhau. Qua Truyện Lục Vân Tiên, tác giả muốn đem gương người xưa mà khuyên người ta về cương thường - đạo nghĩa, bàn đạo làm người với quan niệm văn dĩ tải đạo. Chạy giặc lại là một tác phẩm thể hiện lòng yêu nước và phản đối sự xâm lăng của thực dân Pháp. Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc được sáng tác để đọc tại buổi truy điệu các nghĩa sĩ đã hi sinh trong trận tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc nhằm ca ngợi những người anh hùng áo vải đã hi sinh vì đất nước.

b. Tình cảm, cảm xúc của tác giả:

- Khi kể lại hành động Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga: Hào hùng, ngợi ca người anh hùng hào hiệp trượng nghĩa.

- Khi nhắc đến “trang dẹp loạn": Phê phán (vì triều đình Huế không quan tâm đến việc bảo vệ người dân), mong chờ khắc khoải (sự xuất hiện của một trang dẹp loạn để cứu nước).