Soạn bài Thuý kiều báo ân, báo oán SGK Ngữ văn 9 tập 1 Chân trời sáng tạo

Chuẩn bị đọc

Trả lời Câu hỏi Chuẩn bị đọc trang 131 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Đọc nhan đề văn bản và quan sát tranh minh hoạ, dự đoán nội dung văn bản

Phương pháp giải:

Đọc kĩ nhan đề kết hợp với quan sát bức tranh   

Lời giải chi tiết:

Dự đoán nội dung văn bản: Câu chuyện xoay quanh nhân vật Thuý Kiều. có nhân vật khác làm hại nàng và có người cũng giúp đỡ nàng. Sau khi đã trải qua được kiếp nạn, nàng quay lại để tìm ra những người hại mình để trừng trị, trả ơn những người đã giúp mình năm xua.

Trải nghiệm cùng VB 1

Trả lời Câu hỏi 1 Trải nghiệm cùng VB trang 132 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Xác định những từ ngữ được dùng để miêu tả khung cảnh Kiều thực hiện việc báo ân, báo oán

Phương pháp giải:

Xác định những từ ngữ dùng để miêu tả về Thuý Kiều trong việc báo ân, báo oán

Lời giải chi tiết:

Báo ân:

Khung cảnh trang trọng, uy nghi: "trướng hùm", "trung quân", "cửa viên", "tiên nghiêm".
Hình ảnh Thúc Sinh hiện lên rụt rè, sợ hãi: "chàng ôm lấy Kiều", "rõ người tri khách", "đã phen lìa ngõ trúc".
Lời lẽ của Kiều thể hiện sự ân nghĩa, thủy chung: "nghĩa nặng tình non", "Lâm Tri người cũ", "đền trả nghĩa xưa".
 Báo oán:

Khung cảnh hỗn loạn, căng thẳng: "bóng ai lướt nhẹ", "tiếng gõ sập sình", "tiếng kêu như gầm", "tối trời tối đất".
Hình ảnh Hoạn Thư hiện lên hoảng sợ, van xin: "hồn bay phách lạc", "thấp giọng cầu xin", "rũ rượi tinh thần", "nước mắt chan chan".
Lời lẽ của Kiều thể hiện sự căm phẫn, chua chát: "quỷ quái tinh ma", "kẻ cắp bà già", "kiến bò miệng chén", "thù này trả nợ ấy".
Sử dụng những từ ngữ đối lập:

Báo ân: trang trọng, uy nghi / rụt rè, sợ hãi / ân nghĩa, thủy chung.
Báo oán: hỗn loạn, căng thẳng / hoảng sợ, van xin / căm phẫn, chua chát.
→ Qua đó, tác giả đã khắc họa thành công tâm trạng, cảm xúc của Kiều trong hai sự kiện báo ân và báo oán, đồng thời thể hiện quan điểm về lẽ công bằng, đạo lý trong xã hội.

Trải nghiệm cùng VB 2

Trả lời Câu hỏi 2 Trải nghiệm cùng VB trang 132 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Tóm tắt nội dung cuộc đối thoại giữa Từ Hải và Thúy Kiều (từ dòng 2319 đến dòng 2324)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản và tóm tắt

Lời giải chi tiết:

Tóm tắt: Từ Hải nói rằng sự ân và oán đều có hai phía, nhưng quyết định cuối cùng vẫn nằm trong tay Thuý Kiều. Anh ta cho rằng nàng nên tự mình xử lý tình huống và báo đáp cho mình.Thuý Kiều phản đối bằng cách nói rằng cô mong đợi vào sức mạnh uy linh của mình, và cô sẽ yêu cầu báo đáp ân tình cho người chồng của mình. Cô nhấn mạnh rằng sau khi đã báo đáp ân, thì sẽ đến lượt trả thù.

Trải nghiệm cùng VB 3

Trả lời Câu hỏi 3 Trải nghiệm cùng VB trang 133 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Đọc đoạn thơ từ dòng 2327 đến dòng 2332, em hình dung như thế nào về tâm trạng, giọng điệu của Kiều?

Phương pháp giải:

Đọc thơ và xác định tâm trạng, giọng điệu của Kiều

Lời giải chi tiết:

Tâm trạng: phức tạp và đau lòng.

Dòng thơ này cho thấy sự nghĩa trọng của tình cảm, và cô đặt câu hỏi có phần khẩn cầu, nhắc nhở đối tác của mình về quá khứ chung và những cam kết đã được thể hiện. Tâm trạng của Kiều có thể được mô tả là nghiêm túc và đau đớn. Cô bày tỏ sự lo lắng và hoài nghi về lòng trung thành, và đồng thời nhấn mạnh giá trị của tình cảm và lòng biết ơn.

Giọng điệu của Kiều có thể là sự trầm lặng, nhưng đồng thời cũng chứa đựng một chút sức mạnh và quyết tâm trong việc bảo vệ giá trị và nguyên tắc cá nhân.

Trải nghiệm cùng VB 4

Trả lời Câu hỏi 4 Trải nghiệm cùng VB trang 133 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Cách dùng từ “tiểu thư” để xưng hô trong lời thoại thể hiện thái độ gì của người nói đối với người nghe?

Phương pháp giải:

Xác định nghĩa của từ và đặt vào bối cảnh của câu chuyện

Lời giải chi tiết:

Khi Kiều gọi Hoạn Thư là "tiểu thư" trong đoạn trích mang ý nghĩa mỉa mai, châm biếm sự giả tạo, nham hiểm của Hoạn Thư.

Trải nghiệm cùng VB 5

Trả lời Câu hỏi 5 Trải nghiệm cùng VB trang 133 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Mục đích của đoạn thoại từ dòng 2365 đến dòng 2372 là gì? Chỉ ra những lí lẽ mà nhân vật đã sử dụng trong đoạn thoại.

Phương pháp giải:

Đọc hiểu văn bản và chỉ ra những lí lẽ mà nhân vật sử dụng trong đoạn thoại

Lời giải chi tiết:

Đoạn thoại này có thể có mục đích làm rõ hoặc giải thích một số lí lẽ và quan điểm của nhân vật trong ngữ cảnh của tình huống nói chuyện.

Lí lẽ mà nhân vật đã sử dụng trong đoạn thoại:

- Nhân vật đưa ra quan điểm về ghen tuông và tình thương, nhấn mạnh rằng cảm xúc này là một phần tự nhiên của con người.

- Nói về việc "khỏi cửa dứt tình," đề cập đến việc kết thúc mối quan hệ. Lí lẽ có thể là, sau khi đã qua nhiều biến cố và khó khăn, có những lúc không thể duy trì tình cảm và quyết định chấm dứt mối liên kết.

- Nhân vật nhấn mạnh sự khó khăn trong việc đồng lòng và chia sẻ tình yêu khi chung sống. Việc giữ gìn mối quan hệ cần sự hiểu biết và chiều chuộng lẫn nhau.

- Nhân vật thừa nhận việc gây ra những vấn đề và khó khăn trong mối quan hệ, nhưng đồng thời cũng kỳ vọng sự tha thứ và lượng bể thương từ đối phương. Điều này có thể thể hiện lòng hối hận và mong muốn sự tha thứ sau khi tạo ra những khó khăn.

Suy ngẫm và phản hồi 1

Trả lời Câu hỏi 1 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Xác định các sự kiện chính được kể trong văn bản trên và những nhân vật gắn liền với các sự kiện ấy. Từ đó, tìm bố cục và nêu nội dung bao quát của văn bản.

Phương pháp giải:

Xác định các sự kiện chính trong truyện và những nhân vật gắn liền với sự kiên. Tìm bố cục và nêu nội dung bao quát.

Lời giải chi tiết:

- Bố cục của VB Thuý Kiều báo ân, báo oán:

+ 10 dòng thơ đầu (Trướng hùm mở giữa trung quân ... Từ rằng “Việc ấy để cho mặc nàng"): Từ Hải mở “trướng hùm" và trao toàn quyền báo ân, báo oán cho Kiều.

+ 14 dòng thơ tiếp theo (Cho gươm mời đến Thúc lang ... Mồ hôi chàng đã như mưa ướt dầm): Thuý Kiều báo ân.

+ 34 dòng thơ tiếp theo (Dưới cờ gươm tuốt nắp ra ... Thề sao thì lại cứ sao gia hình): Thuý Kiều báo oán.

+ Phần còn lại: Lời bình của người kể chuyện.

- Nội dung bao quát của VB: VB kể về việc Kiều dưới sự trợ giúp của Từ Hải đã thực hiện việc báo ân người đã giúp đỡ nàng, đồng thời trừng trị, răn đe những kẻ bất nhân, tàn ác.

Suy ngẫm và phản hồi 2

Trả lời Câu hỏi 2 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Nhận xét về khung cảnh nơi Thúy Kiều thực hiện việc báo ân, báo oán. Việc khắc họa khung cảnh đó có ý nghĩa gì đối với cuộc đời nàng Kiều?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ lại đoạn thơ có nói về khung cảnh   

Lời giải chi tiết:

- Khung cảnh nơi Thuý Kiều thực hiện việc báo ân, báo oán: trướng hùm, giữa trung quân, Từ Công sánh với phu nhân cùng ngồi, tiên nghiêm, cửa viên, … => uy nghiêm, trang trọng, đầy vẻ thiêng liêng

- Ý nghĩa của việc khắc hoạ khung cảnh ấy đối với cuộc đời nàng Kiều: trong quãng đời lưu lạc, chìm nổi đầy bất hạnh, đau khổ của Kiều, có thể nói đây là khung cảnh nàng có được vị trí trang trọng, cao quý "Từ Công sánh với phu nhân cùng ngồi", xung quanh nàng có đầy đủ hình ảnh, âm thanh tạo nên uy quyền (trướng hùm, trung quân, tiên nghiêm, cửa viên) để Kiểu thực thi việc báo ân, báo oán một cách phân minh, rạch ròi. Do vậy, việc khắc hoạ khung cảnh này có ý nghĩa rất quan trọng đối với nàng Kiều vì đó là khoảnh khắc công lí được thực thi, giây phút nàng được từ thân phận “con ong cái kiến" bước lên vị trí của một quan toà thực hiện quyền phán xét,...

Suy ngẫm và phản hồi 3

Trả lời Câu hỏi 3 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Tìm một số chi tiết miêu tả hành động, ngôn ngữ của Thuý Kiều được thể hiện trong văn bản. Những chi tiết ấy cho thấy Thuý Kiểu là người như thế nào?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản để tìm hiểu    

Lời giải chi tiết:

- Những chi tiết ấy cho thấy Kiều là một cô gái: thấu hiểu đạo lí nhân nghĩa ở đời (báo ân rồi sẽ trả thù); trọng ân nghĩa, vị tha, xử sự tế nhị, khéo léo trong mối quan hệ với Thúc Sinh; bao dung, độ lượng, có phần thấu hiểu với cảnh ngộ của người khác trong mối quan hệ với Hoạn Thư; mạnh mẽ, quyết liệt đòi lại sự công bằng cho bản thân, không khoan nhượng với cái ác trong mối quan hệ với bọn “buôn thịt bán người", ....

Suy ngẫm và phản hồi 4

Trả lời Câu hỏi 4 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Em có suy nghĩ gì về việc Thuyz Kiều tha bổng Hoạn Thư? Sự việc ấy thể hiện nét tính cách gì của nhân vật Thúy Kiều?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ đoạn thơ và thực hành   

Lời giải chi tiết:

- Việc Kiều tha bổng Hoạn Thư không hẳn là do Hoạn Thư “khôn ngoan đến mực, nói năng phải lời" mà là do tấm lòng khoan dung, độ lượng của Thuý Kiều; vì vậy, có thể nói quyết định ấy càng giúp người đọc hiểu rõ hơn về tấm lòng nhân hậu, vị tha của nàng Kiều.

- Việc Kiều tha bổng Hoạn Thư cho thấy Kiều là người rất thấu hiểu lẽ đời, dễ cảm thông cho hoàn cảnh của kẻ khác. Trước những lời “kêu ca" và việc Hoạn Thư nhận tất cả tội lỗi về phía mình, Kiều đã thực hiện đúng lẽ sống mà cha ông thường dạy “Đánh kẻ chạy đi, chứ không ai đánh người chạy lại".

- Việc Kiều tha bổng Hoạn Thư thể hiện sự phát triển hợp lí trong diễn biến tâm lí và phù hợp với tính cách của nàng ....

Suy ngẫm và phản hồi 5

Trả lời Câu hỏi 5 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Hành động, lời nói của Hoạn Thư thể hiện điều gì về tính cách nhân vật này? Theo em, nhân vật Hoạn Thư, Từ Hải có vai trò gì trong việc thể hiện chân dung nhân vật Thuý Kiều?

Phương pháp giải:

Tìm hành động và lời nói của Hoạn Thư và rút ra nhận xét

Lời giải chi tiết:

- Một số hành động, lời nói của nhân vật Hoạn Thư thể hiện tính cách nhân vật:

- Vai trò của nhân vật Hoạn Thư trong việc thể hiện chân dung nhân vật Thuý Kiều: góp phần thể hiện tấm lòng nhân hậu, bao dung, vị tha của Kiều; cho thấy Kiều là người rất thấu hiểu lẽ đời, có lòng trọng nghĩa, ...

- Vai trò của nhân vật Từ Hải trong cuộc báo ân, báo oán của nàng Kiều, cũng như trong việc thể hiện chân dung nhân vật Thuý Kiều: Từ Hải đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để Kiều thực hiện việc báo ân, báo oán; lần đầu tiên đem đến cho Kiều một vị trí cao quý, trang trọng và đặc biệt là có đầy đủ quyền uy để đòi lại công bằng cho bản thân - một người đã chịu quá nhiều đau khổ, áp bức, bất hạnh; niềm tin tưởng tuyệt đối của Từ Hải dành cho Thuý Kiều cho thấy chàng rất hiểu Kiều, sớm nhận ra Kiều là một người rất thông minh, sáng suốt và có thể thực hiện việc “báo ân, trả thù" một cách thật phân minh.

Suy ngẫm và phản hồi 6

Trả lời Câu hỏi 6 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Xác định chủ đề của văn bản. Căn cứ vào đâu em có thể xác định như vậy.

Phương pháp giải:

Xác định chủa đề của văn bản    

Lời giải chi tiết:

- Chủ đề của VB: Hành động báo ân, báo oán nhân danh công lí, ân nghĩa của Thuý Kiều và Từ Hải.

- Căn cứ xác định chủ đề: cách sắp xếp các sự kiện chính; cách khắc hoạ khung cảnh báo ân, báo oán; cách khắc họa tính cách nhân vật qua hành động, lời đối thoại, cách xây dựng các nhân vật trong tính chỉnh thể của VB. => khung cảnh báo ân, báo oán của Kiều trong Truyện Kiều là thời khắc hiếm hoi Kiều từ thân phận con người bị áp bức, đau khổ bước lên vị trí của một quan tòa để thực thi công lí, báo đền ân nghĩa, trừng trị kẻ ác. Trong xã hội phong kiến xưa, điều đó hiếm khi xảy ra, vì vậy phiên toà ấy chủ yếu vẫn là ước mơ, khát vọng thiết lập lẽ công bằng ở đời của những con người bé mọn, luôn phải chịu nhiều áp bức, bất hạnh.

Suy ngẫm và phản hồi 7

Trả lời Câu hỏi 7 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể chuyện băng thơ lục bát trong văn bản Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga (Nguyễn Đình Chiếu) và văn bản Thuý Kiều báo ân báo oán (Nguyễn Du)

Phương pháp giải:

Sử dụng năng lực đọc hiểu để hoàn thành

Lời giải chi tiết:

Cả 2 văn bản trên đều sử dụng thể thơ lục bát – một hình thức thơ truyền thống của Việt Nam để thấy rằng tác giả muốn tạo ra âm điệu, ngôn ngữ phong phú hơn, tăng cường diễn đạt về cảm xúc và ý nghĩa trở nên sâu sắc, giúp người đọc nhất là người Việt Nam dễ đọc, dễ hiều cảm thấy gần gũi hơn khi đọc.

Suy ngẫm và phản hồi 8

Trả lời Câu hỏi 8 Suy ngẫm và phản hồi trang 135 SGK Văn 9 Chân trời sáng tạo

Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩa của em về cách Thuỳ Kiều báo ân, báo oán trong văn bản trên so với cách một nhân vật trong truyện cổ dân gian (mà em biết) ứng xử với những ân oán của họ.

Phương pháp giải:

Sử dụng năng lực đọc hiểu văn bản để thực hàn

Lời giải chi tiết:

Thúy Kiều trong Truyện Kiều thể hiện cách báo ân, báo oán đầy phức tạp và mang đậm tính nhân văn. Khác với những nhân vật trong truyện cổ dân gian thường hành động theo kiểu "ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác", Kiều có cách ứng xử tinh tế, thấu hiểu và mang tính cá nhân cao.

Đối với ân nhân: Kiều thể hiện lòng biết ơn sâu sắc, luôn ghi nhớ và tìm cách báo đáp. Khi gặp lại Thúc Sinh, Kiều ân cần chu đáo, bày tỏ lòng thành kính và mong muốn trả ơn. Việc nàng chuộc lại trang sức cho Thúc Sinh sau khi bán mình là minh chứng rõ ràng cho lòng biết ơn của Kiều.

Đối với kẻ thù: Kiều không đơn thuần trả thù mà thể hiện sự thấu hiểu, cảm thông cho hoàn cảnh của họ. Khi báo oán Hoạn Thư, Kiều không trực tiếp ra tay mà sử dụng mưu kế để Hoạn Thư tự nhận ra sai lầm và sám hối. Cách làm này thể hiện sự nhân đạo và mong muốn thức tỉnh của Kiều.

So sánh với nhân vật trong truyện cổ dân gian, Kiều có cách ứng xử tế nhị, mang tính nhân văn sâu sắc hơn. Thay vì hành động theo nguyên tắc "nhân quả báo ứng", Kiều luôn đặt mình vào vị trí của người khác, thấu hiểu hoàn cảnh và tìm cách giải quyết thấu đáo ân oán.

Tuy nhiên, cách báo ân, báo oán của Kiều cũng bộc lộ sự bất lực, đầy bi kịch. Nàng không thể thay đổi số phận nghiệt ngã, bất công của xã hội, đành phải chấp nhận và tìm cách giải quyết theo cách riêng của mình.

Nhìn chung, cách Thúy Kiều báo ân, báo oán là một nét độc đáo, góp phần làm nổi bật hình ảnh nhân vật và giá trị nhân đạo của tác phẩm Truyện Kiều.