Thơ song thất lục bát là gì? Gieo vần, ngắt nhịp, thanh điệu trong thơ song thất lục bát - Văn 9

1. Thơ song thất lục bát là gì?
Thơ song thất lục bát là thể thơ gồm cặp song thất (bảy tiếng) và cặp lục bát (sáu – tám tiếng) luân phiên kế tiếp nhau trong toàn bài.

2. Gieo vần trong thơ song thất lục bát
Tiếng cuối của dòng thất đầu tiên hiệp vần với tiếng thứ năm của dòng thất tiếp theo (vần trắc). Tiếng cuối của dòng thất tiếp theo hiệp vần với tiếng cuối của dòng lục (vần bằng). Tiếng cuối của dòng lục hiệp vần với tiếng thứ sáu của dòng bát (vần bằng). Tiếng cuối của dòng bát hiệp vần với tiếng thứ năm của dòng thất kế đó (vần bằng) và cứ thế tiếp tục.

3. Ngắt nhịp trong thơ song thất lục bát
Nhịp: Hai dòng thất được ngắt nhịp lẻ, thường là 3/4; dòng lục và dòng bát ngắt nhịp linh hoạt hơn (dòng lục thường ngắt nhịp 2/2/2, dòng bát thường ngắt nhịp 2/2/2/2).

Ví dụ cách gieo vần, ngắt nhịp trong đoạn thơ sau:

Thuở trời đất / nổi cơn gió bụi
Khách má hồng / nhiều nỗi truân chuyên
Xanh kia / thăm thẳm / tầng trên
Vì ai / gây dựng / cho nên/ nỗi này
 
Trống Trường Thành / lung lay bóng nguyệt
Khói Cam Tuyền / mờ mịt thức mây
Chín tầng / gươm báu / trao tay
Nửa đêm / truyền hịch / định ngày / xuất chinh
(Chinh phụ ngâm, nguyên tác chữ Hán: Đặng Trần Côn, bản diễn Nôm: Phan Huy Ích)

4. Thanh điệu trong thơ song thất lục bát
Về thanh điệu, thanh bằng (B) - trắc (T) của các tiếng ở một số vị trí trong câu thơ là cố định, cụ thể như sau:

5. Một số tác phẩm tiêu biểu của thơ song thất lục bát
- Chinh phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm)

- Ai tư vãn (Lê Ngọc Hân)

- Văn tế thập loại chúng sinh (Nguyễn Du)

- Cung oán ngâm khúc (Nguyễn Gia Thiều)

- Khóc Dương Khuê (Nguyễn Khuyến)

- Hải Ngoại huyết thư (Phan Bội Châu)

….