ở người , quá trình tiêu hoá thức ăn ( thu nhận , tiêu hoá , hấp thụ và thải bã ) diễn ra như thế nào ?

Quá trình tiêu hoá thức ăn ở người gồm bốn giai đoạn chính: thu nhận, tiêu hoá, hấp thụ và thải bã. Cụ thể như sau: 1. Thu nhận (Ingestion) - Miệng là cửa ngõ đầu tiên: thức ăn được đưa vào, răng nhai (cơ học) cắt, nghiền nhỏ; lưỡi trộn đều với nước bọt. - Nước bọt do tuyến nước bọt tiết ra chứa enzyme amylase (ptyalin) bắt đầu phân giải tinh bột thành các oligosaccharide. - Tạo thành khối thức ăn mềm (bolus), lưỡi đẩy xuống hầu, rồi qua thực quản vào dạ dày nhờ hoạt động nuốt và co thắt nhu động thực quản. 2. Tiêu hoá (Digestion) a. Dạ dày - Các cơ dạ dày co bóp nhào trộn thức ăn với dịch vị (gồm HCl, pepsinogen, lipase dạ dày, chất nhờn). - HCl tạo môi trường pH thấp (khoảng 1,5–3), biến pepsinogen thành pepsin để phân giải protein thành polypeptide nhỏ. - Thức ăn sau 2–4 giờ trở thành dịch dịch mịn gọi là chyme. b. Ruột non - Từ dạ dày, chyme được đẩy vào tá tràng. Tại đây, tuyến tụy tiết dịch tụy chứa enzyme: amylase tụy, lipase tụy, trypsin, chymotrypsin… tiếp tục thuỷ phân tinh bột, chất béo, protein. - Gan tiết mật (qua túi mật) đổ vào tá tràng, acid mật nhũ tương hoá lipid, tạo điều kiện cho lipase hoạt động hiệu quả. - Niêm mạc ruột non (gồm tá tràng – hỗng tràng – hồi tràng) cũng tiết enzyme cuối cùng (maltase, sucrase, lactase, peptidase…) khiến các sản phẩm trung gian thành dạng đơn phân (monosaccharide, amino acid, glycerol, acid béo). 3. Hấp thụ (Absorption) - Hầu hết diễn ra ở ruột non nhờ: + Tổ chức nhung mao và vi nhung mao tăng diện tích bề mặt lên gấp hàng trăm lần. + Monosaccharide và amino acid chủ yếu qua mao mạch máu vào tĩnh mạch cửa về gan. + Glycerol và acid béo (sau khi tái tổng hợp thành triglyceride) được đóng gói vào chylomicron, đi vào mạch bạch huyết rồi về tuần hoàn chung. - Ruột già tiếp tục hấp thụ nước, muối khoáng và một số vitamin do vi khuẩn ruột tổng hợp (vitamin K, một số vitamin nhóm B). 4. Thải bã (Egestion) - Phần còn lại (chủ yếu chất xơ không tiêu hoá được, vi khuẩn, tế bào biểu mô bong, mật tố…) tích tụ ở manh tràng, rồi đi vào đại tràng (phân đoạn kết tràng, xích-ma). - Tại đây phân được cô đặc thêm bằng cách tái hấp thụ nước. - Khi trực tràng đầy, phản xạ đại tiện khởi phát: cơ thắt hậu môn thư giãn phối hợp co bóp đại tràng để đẩy phân ra ngoài. Tóm lại, thức ăn từ miệng qua nhiều cơ quan (thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già) kết hợp cơ học – hoá học; sau đó chất dinh dưỡng được hấp thụ vào máu, bạch huyết; chất cặn bã cuối cùng được thải ra ngoài dưới dạng phân.