Nêu khái niệm sinh trưởng và phát triển ở sinh vật

1. Khái niệm Sinh trưởng (Growth)

Sinh trưởng là quá trình tăng về kích thước và khối lượng của cơ thể sinh vật.

Bản chất: Là sự tăng lên về kích thước và số lượng của các tế bào trong cơ thể.

Đặc điểm: Thường là những thay đổi mang tính định lượng (có thể cân, đo, đong, đếm được).

Ví dụ:

Một cây đậu con cao từ $5\text{ cm}$ lớn lên thành $20\text{ cm}$.

Một con lợn con nặng $5\text{ kg}$ sau vài tháng nuôi tăng lên thành $50\text{ kg}$.

Hạt mầm tăng số lượng tế bào để kéo dài rễ và thân.

2. Khái niệm Phát triển (Development)

Phát triển là quá trình biến đổi về chất bên trong cơ thể sinh vật, bao gồm chuỗi các biến đổi liên tiếp nhau về hình thái, sinh lí và chức năng.

Phát triển là một quá trình toàn diện, bao gồm ba giai đoạn/đặc điểm cốt lõi đan xen nhau:

Sinh trưởng: Cơ thể phải lớn lên về kích thước để làm tiền đề cho sự thay đổi về chất.

Phân hóa tế bào: Các tế bào ban đầu giống nhau bắt đầu biến đổi để đảm nhận các chức năng chuyên hóa riêng biệt (ví dụ: tế bào hình thành nên lá, rễ, hoặc ở động vật là tế bào cơ, tế bào thần kinh).

Phát sinh hình thái cơ quan và cơ thể: Hình thành nên các cơ quan mới của cơ thể để thực hiện các chức năng sinh học mới.

Ví dụ:

Cây bắt đầu ra hoa, kết quả và tạo hạt (chuyển từ giai đoạn sinh sản sinh dưỡng sang sinh sản hữu tính).

Quá trình biến thái của loài bướm: từ trứng $\rightarrow$ sâu bướm $\rightarrow$ nhộng $\rightarrow$ bướm trưởng thành.

3. Mối quan hệ giữa Sinh trưởng và Phát triển

Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình không tách rời, tác động qua lại lẫn nhau:

Sinh trưởng là tiền đề cho phát triển: Một cơ quan hay cơ thể phải sinh trưởng đạt đến một kích thước, khối lượng và độ tuổi nhất định (tích lũy đủ về lượng) thì mới có thể tiến hành phân hóa và phát triển các cơ quan mới (thay đổi về chất). Ví dụ: Cây cà chua phải lớn đến một mức độ nhất định mới có thể ra hoa.

Phát triển thúc đẩy và điều khiển sinh trưởng: Sự phát triển, hình thành các cơ quan mới hoặc các hormone mới trong cơ thể lại tác động ngược làm thay đổi tốc độ sinh trưởng của sinh vật. Ví dụ: Khi cây bước vào giai đoạn phát triển hoa và quả, sự sinh trưởng về chiều cao của thân cây thường sẽ chậm lại để tập trung chất dinh dưỡng cho quả.