Lấy ví dụ về phản xạ và phân tích cung phản xạ đó

Ví dụ điển hình: phản xạ rút tay khi chạm vào vật nóng. 1. Kịch bản phản xạ Khi bạn vô tình chạm vào bề mặt đang rất nóng (ví dụ mặt bếp đang nấu), ngay lập tức tay bạn co lại mà không cần phải “suy nghĩ” hay nhận thức có chủ đích. 2. Phân tích cung phản xạ a) Thụ thể (Receptor) • Loại thụ thể: nociceptor (thụ thể đau) nằm ở da. • Chức năng: phát hiện kích thích nhiệt độ cao gây hại (≥45°C) và chuyển thành tín hiệu điện. b) Đường dẫn truyền hướng tâm (Afferent pathway) • Sợi cảm giác nhanh Aδ (có myelin, dẫn truyền xung động đau sắc nhọn). • Tín hiệu theo sợi thần kinh ngoại biên → rễ sau tủy sống → sừng sau tủy. c) Trung tâm tích hợp (Integration center) • Vị trí: chất xám tủy sống, chủ yếu ở sừng sau – sừng trước. • Vai trò: tiếp nhận xung động từ sợi Aδ, qua một hoặc vài nơ-ron liên hợp (interneuron) để xử lý rất nhanh, rồi truyền tiếp. d) Đường dẫn truyền li tâm (Efferent pathway) • Nơ-ron vận động alpha (alpha-motoneuron) khởi nguồn từ sừng trước tủy sống. • Sợi nhánh li tâm đi theo rễ trước → dây thần kinh ngoại biên → các cơ gấp ở cẳng tay (cơ gấp ngón, cơ gấp cổ tay). e) Cơ quan đáp ứng (Effector) • Các cơ gấp bàn tay và cẳng tay co mạnh → rút ngón tay, rút tay nhanh khỏi vật nóng để hạn chế tổn thương. 3. Tổng kết cơ chế vận hành - Kích thích nóng → thụ thể nociceptor → sợi Aδ → tủy sống → interneuron → alpha-motoneuron → cơ gấp co. - Toàn bộ phản xạ diễn ra chỉ trong vài chục mili giây, độc lập với ý thức, bảo vệ cơ thể chống lại bỏng hoặc tổn thương nặng hơn. Như vậy, phản xạ rút tay khi chạm vật nóng minh hoạ rõ nét cách hoạt động của cung phản xạ đơn giản: tiếp nhận kích thích – dẫn truyền hướng tâm – xử lý ở tủy – dẫn truyền li tâm – phản ứng cơ học.