*Phân tích mối quan hệ giữa: -nội lực của Trái Đất; -ngoại lực; -hoạt động của con người trong quá trình hình thành và biến đổi địa hình. Theo anh/chị, yếu tố nào đang làm biến đổi địa hình nhanh nhất...

Địa hình bề mặt Trái Đất là sản phẩm của sự tác động qua lại, đan xen và liên tục giữa các lực tự nhiên cùng tác động của con người.

1. Mối quan hệ giữa nội lực và ngoại lực

Nội lực và ngoại lực là hai lực đối lập nhưng thống nhất với nhau, diễn ra đồng thời trên bề mặt Trái Đất:

Nội lực (lực bên trong): Tạo nên các dạng địa hình vĩ mô, thô như dãy núi cao, vực sâu, cao nguyên nhờ các vận động tân kiến tạo, uốn nếp, đứt gãy, núi lửa. Nội lực có xu hướng làm tăng độ gồ ghề của địa hình.

Ngoại lực (lực bên ngoài): Tác động thông qua các quá trình phong hóa, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ. Ngoại lực có xu hướng làm phẳng, san bằng những nơi gồ ghề do nội lực tạo ra, đồng thời lấp đầy các vùng lõm.

Mối quan hệ: Nội lực tạo ra khung địa hình ban đầu, cung cấp "nguyên liệu" cho ngoại lực gọt giũa, bào mòn và biến đổi. Mức độ tác động của ngoại lực phụ thuộc rất lớn vào độ cao, độ dốc và bản chất đá do nội lực tạo nên.

2. Mối quan hệ giữa hoạt động của con người với nội lực và ngoại lực

Con người vừa chịu sự tác động của địa hình (sản phẩm của nội và ngoại lực), vừa là một nhân tố sinh học đặc biệt tham gia biến đổi địa hình:

Tác động tích cực / Thúc đẩy: Hoạt động xây dựng (đập thủy điện, giao thông, san lấp mặt bằng, khai khoáng) làm biến đổi trực tiếp và nhanh chóng hình thái địa hình.

Gia tăng cường độ của ngoại lực: Việc chặt phá rừng, canh tác không hợp lý làm đẩy nhanh quá trình xói mòn, sạt lở, hoang mạc hóa (các quá trình ngoại lực).

Kích hoạt/ảnh hưởng gián tiếp đến nội lực: Sự tích nước các hồ chứa thủy điện lớn hoặc khai thác khoáng sản, nước ngầm quá mức có thể gây ra hiện tượng động đất kích thích hoặc sụt lún bề mặt vỏ Trái Đất.

Yếu tố làm biến đổi địa hình nhanh nhất trong thế kỷ XXI

Trong thế kỷ XXI, hoạt động của con người (nhân tố nhân tác) đang là yếu tố làm biến đổi địa hình nhanh chóng và rõ rệt nhất.

Lý do:

Tốc độ và quy mô vượt trội: Các quá trình nội lực và ngoại lực tự nhiên thường mất hàng nghìn đến hàng triệu năm để thay đổi diện mạo một khu vực. Trong khi đó, con người với máy móc hiện đại có thể bạt núi, lấp biển, đào kênh, xây dựng đô thị chỉ trong vài năm hoặc vài thập kỷ.

Tác động kép qua biến đổi khí hậu: Hoạt động công nghiệp và phát thải của con người làm gia tăng biến đổi khí hậu, dẫn đến mực nước biển dâng (biến đổi đường bờ biển), gia tăng tần suất thiên tai như sạt lở đất, lũ quét, biến đổi địa hình với tốc độ chưa từng có.