Mai Văn Phấn là một nhà thơ có sức sáng tạo dồi dào trong nền thi ca hiện đại Việt Nam. Ông có nhiều tìm tòi và sáng tạo trong nội dung và hình thức thơ, góp phần làm phong phú, đa dạng đời sống thơ ca đương đại. Bài thơ "Con ngủ" là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác độc đáo của Mai Văn Phấn. Bài thơ là lời tâm tình tha thiết, trìu mến của người cha khi ngắm nhìn giấc ngủ của con. Qua đó, tác giả đã bộc lộ những tình cảm chân thành, sâu nặng của mình đối với đứa con.
Bài thơ được triển khai theo cấu trúc bốn khổ thơ, mỗi khổ thơ là một sự chiêm nghiệm và suy ngẫm của người cha về giấc ngủ của con. Khổ thơ mở đầu là hình ảnh đứa trẻ đang chìm trong giấc ngủ say sưa:
Đầu cha rủ xuống tơ vàng
Lời ru của mẹ trải dài trên gối
Ngủ đi hỡi con yêu quý
Mảnh trăng hiền dịu nằm yên trong cây
Hình ảnh "đầu cha rủ xuống tơ vàng" gợi lên vẻ đẹp già nua, vất vả. Cha đã phải chịu đựng bao nhiêu sóng gió cuộc đời, nhưng giờ đây, tất cả những gì cha muốn là được bên cạnh con, được ngắm nhìn con ngủ say. Lời ru của mẹ được ví như một tấm thảm mềm mại, trải dài trên gối của con, mang đến cho con giấc ngủ ngon lành. Hình ảnh này thể hiện tình yêu thương, sự chăm sóc ân cần của mẹ dành cho con. Khổ thơ thứ hai tiếp tục khắc họa hình ảnh thiên nhiên hòa quyện với giấc ngủ của con:
Mảnh trăng hiền
Long lanh những giọt đêm
Gió thơ ngây
Ngọc trâm dịu mát hương mây
Cha che mảnh đất con yêu thương
Buồng con đầy những giấc mơ ngoan
Hình ảnh "mảnh trăng hiền" và "long lanh những giọt đêm" gợi lên vẻ đẹp lung linh, huyền ảo của bầu trời đêm. Gió thơ ngây mang đến cho con những giấc mơ đẹp đẽ, ngọt ngào. Hình ảnh "ngọc trâm dịu mát hương mây" gợi lên vẻ đẹp thanh tao, nhẹ nhàng của thiên nhiên. Cha luôn che chở, bảo vệ con khỏi mọi nguy hiểm, bất trắc. Khổ thơ thứ ba là lời khẳng định về tình yêu thương vô bờ bến của cha mẹ dành cho con:
Hoa thơm
Trái cam
Bướm vàng bay
Những vần thơ
Vô tư
Rơi
Giấc mơ con
Nở bừng sau cánh cửa
Hình ảnh "hoa thơm", "trái cam" và "bướm vàng bay" gợi lên bức tranh thiên nhiên rực rỡ, tràn đầy sức sống. Những vần thơ vô tư, hồn nhiên rơi xuống như những hạt mưa xuân, tưới mát tâm hồn con. Giấc mơ của con chứa đựng biết bao niềm vui, hạnh phúc. Khổ thơ cuối cùng khép lại bài thơ bằng lời nhắn nhủ của cha dành cho con:
Cha là hương ở hoa thơm
Mẹ là vị ngọt cuối vườn trái cam
Con ơi ngủ ngoan đừng làm mẹ khóc
Đừng quên con nhé những dòng sông bắt nước từ nơi này
Hình ảnh "hương ở hoa thơm" và "vị ngọt cuối vườn trái cam" gợi lên tình yêu thương, sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ dành cho con. Cha mong con hãy ngủ thật ngon, đừng làm mẹ buồn. Cha cũng mong con hãy nhớ rằng, những dòng sông đều bắt nguồn từ nơi này, tức là từ quê hương, đất nước.
Bài thơ "Con ngủ" của Mai Văn Phấn là một bài thơ hay, giàu ý nghĩa nhân văn. Bài thơ đã thể hiện tình cảm gia đình thiêng liêng, cao quý. Tình yêu thương, sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ dành cho con cái là vô bờ bến. Bài thơ cũng nhắc nhở chúng ta hãy trân trọng tình cảm gia đình, hãy biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ.
Về nghệ thuật, bài thơ được viết theo thể thơ tự do, ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, gần gũi với đời thường. Tác giả đã sử dụng nhiều biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ,... để làm nổi bật chủ đề của bài thơ. Hình ảnh thơ đẹp, giàu sức gợi, tạo nên một không gian thơ mộng, trữ tình.