Đỗ Phủ (712 - 770), nhà thơ hiện thực vĩ đại của Trung Quốc, với hàng ngàn bài thơ phong phú, sâu sắc, đen tối, ghi lại trọn vẹn xã hội Trung Quốc thời kỳ suy thoái. Trong số đó, "thu hứng" là một trong những kiệt tác tiêu biểu của ông, được sáng tác sau khi dịch bệnh và loạn An Lộc Sơn xảy ra, ông bị mắc kẹt ở Quỳ Châu, tỉnh Tứ Xuyên. Bài thơ không chỉ là bức tranh thu đầy tâm trạng mà còn là tiếng lòng yêu nước thương dân của nhà thơ.
Hai câu đầu tiên:
"Ngọc lộ điêu thương phong thụ lâm,
Vu sơn, Vu giáp khí tiêu sâm,"
(Lác đác rừng phong hạt móc sa,
Ngàn non hiu hắt, khi thu lòa.)
Tác giả đã vẽ nên khung cảnh rừng phong và núi non trong mùa thu. Rừng phong được miêu tả bằng hình ảnh "lác đác", "hạt móc sa" gợi lên sự tàn phai, rụng rời. Núi non được miêu tả bằng từ ngữ "hiu hắt", "khí tiêu sâm" tạo nên bầu không khí ảm đạm, lạnh lẽo. Qua đó, ta thấy được tâm trạng buồn bã, cô đơn của tác giả trước cảnh vật.
Hai câu tiếp theo:
"Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng,
Tái thượng phong vân tiếp địa âm."
(Lưng trời sóng gợn lòng sông thẳm,
Mặt đất mây đùn cửa ải xa.)
Sông nước được miêu tả bằng hình ảnh "sóng gợn", "lòng sông thẳm" gợi lên sự mênh mông, rộng lớn. Mây mù được miêu tả bằng từ ngữ "đùn", "cửa ải xa" tạo nên khung cảnh hùng vĩ nhưng cũng rất ảm đạm. Bức tranh thu ở đây không chỉ là cảnh vật mà còn là tâm trạng của con người. Tâm trạng buồn bã, cô đơn của tác giả được thể hiện qua hình ảnh rừng phong tàn tạ, núi non hiu hắt, sông nước mênh mông, mây mù đùn đẩy.
Bốn câu thơ tiếp theo:
"Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ,
Cô chu nhất hệ cố viên tâm.
Hàn y xứ xứ thôi đao xích,
Bạch Đế thành cao cấp mộ châm."
(Khóm cúc tuôn thêm dòng lệ cũ,
Con thuyền buộc chặt mối tình nhà.
Lạnh lùng giục kẻ tay dao thước,
Thành Bạch, chày vang bóng ác tà.)
Hoa cúc được miêu tả bằng hình ảnh "tuôn thêm dòng lệ cũ" gợi lên nỗi nhớ quê hương da diết. Con thuyền được miêu tả bằng từ ngữ "buộc chặt mối tình nhà" thể hiện tấm lòng son sắt, thủy chung của tác giả. Tiếng chày được miêu tả bằng từ ngữ "giục kẻ tay dao thước" gợi lên không khí lạnh lẽo, thê lương.
Qua bốn câu thơ này, ta thấy được nỗi nhớ quê hương, đất nước sâu sắc của tác giả. Nỗi nhớ ấy được thể hiện qua hình ảnh hoa cúc tuôn lệ, con thuyền buộc chặt, tiếng chày giục giã. Những hình ảnh này đều mang ý nghĩa biểu tượng, gợi lên nỗi nhớ quê hương da diết, mãnh liệt của tác giả.
Kết thúc bài thơ:
"Hàn y xứ xứ thôi đao xích,
Bạch Đế thành cao cấp mộ châm."
(Lạnh lùng giục kẻ tay dao thước,
Thành Bạch, chày vang bóng ác tà.)
Tiếng chày được miêu tả bằng từ ngữ "giục kẻ tay dao thước" gợi lên không khí lạnh lẽo, thê lương. Thành Bạch được miêu tả bằng từ ngữ "cao cấp mộ châm" gợi lên khung cảnh ảm đạm, hoang sơ.
Bằng nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc, Đỗ Phủ đã vẽ lên bức tranh thu nơi núi Vũ Xương vừa buồn vừa đẹp. Đồng thời, qua bức tranh thu, tác giả đã bộc lộ nỗi nhớ quê hương, đất nước sâu sắc của mình.
"Thu hứng" là bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ trữ tình của Đỗ Phủ. Bài thơ vừa có nét cổ điển vừa có nét hiện đại, thể hiện tài năng và tâm hồn của nhà thơ.