Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) so sánh, đánh giá hình tượng đất nước trong hai trích đoạn thơ dưới đây: Bên kia sông Đuống Quê hương ta lúa nếp thơm nồng Tranh Đông Hồ gà lợn...

Ngọc Thành

Đất Nước luôn là nguồn cảm hứng bất tận, là tiếng lòng thiêng liêng độc điệu của nhiều thế hệ thi nhân Việt Nam. Trong dòng chảy ấy, mỗi nhà thơ lại có một cách định nghĩa, một lối rẽ riêng để tiếp cận hình tượng vĩ đại này. Nếu như Hoàng Cầm trong "Bên kia sông Đuống" đã thâu tóm linh hồn Đất Nước qua vẻ đẹp văn hóa Kinh Bắc đầy hoài niệm, thì Nguyễn Khoa Điềm trong trường ca "Mặt đường khát vọng" lại đưa ra một cái nhìn toàn diện, nâng tầm hình tượng Đất Nước gắn liền với tư tưởng: Đất Nước của Nhân dân.

Trước hết, ở đoạn trích "Bên kia sông Đuống", Hoàng Cầm đã khắc họa một không gian Đất Nước đậm đà bản sắc văn hóa và đầy thi vị. Đất Nước hiện lên qua những hình ảnh vô cùng cụ thể, ngọt ngào và trù phú của một vùng quê nghèo:

"Quê hương ta lúa nếp thơm nồng"

Cái "thơm nồng" của hạt lúa không chỉ là sản vật vật chất, mà là hương vị của sự ấm no, của tình yêu quê hương kết tinh qua bao đời chắt chiu. Đi sâu vào tâm hồn dân tộc, Hoàng Cầm chạm vào những giá trị tinh thần bất tử:

"Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp"

Nghệ thuật dân gian Đông Hồ với những đường nét "tươi trong" đã vượt lên trên khuôn khổ của một làng nghề, trở thành "màu dân tộc" – cái hồn cốt, bản sắc riêng biệt không thể trộn lẫn của người Việt. Chữ "sáng bừng" đầy gợi cảm, khẳng định sức sống mãnh liệt của nền văn hóa cổ truyền dù trải qua bao giông bão chiến tranh. Bằng thể thơ tự do linh hoạt, ngôn ngữ giàu chất họa và chất nhạc, đoạn thơ của Hoàng Cầm là một tiếng lòng tha thiết, thể hiện niềm tự hào và tình yêu sâu nặng đối với những giá trị văn hóa ngàn đời của quê hương.

Ngược lại, ở đoạn trích "Đất Nước" (Mặt đường khát vọng), Nguyễn Khoa Điềm lại nhìn nhận Tổ quốc bằng một lăng kính trải rộng từ địa lý đến lịch sử, mang đậm tính triết luận. Nhà thơ khẳng định mọi danh lam thắng cảnh trên bản đồ Việt Nam không phải ngẫu nhiên mà có, mà tất cả đều là chứng tích cho sự kiến tạo từ tâm hồn, xương máu của Nhân dân:

"Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái..."

Hàng loạt địa danh từ Nam chí Bắc như đầm ao Thánh Gióng, đất Tổ Hùng Vương, núi Bút, non Nghiên cho đến vịnh Hạ Long, hay những cái tên bình dị như Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm... đều mang trong mình một câu chuyện, một cuộc đời. Đó là sự thủy chung của người phụ nữ, sự gắn kết lứa đôi, tinh thần thượng võ đánh giặc cứu nước hay lòng hiếu học của người học trò nghèo. Nhân dân đã hóa thân, đã tạc dáng hình và ký thác khát vọng của mình vào từng ngọn núi, dòng sông. Để rồi, nhà thơ đi đến một kết luận mang tính khái quát, đúc kết một chân lý sâu sắc:

"Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ao ước một lối sống ông cha

Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta..."

Bằng cách vận dụng sáng tạo chất liệu văn hóa dân gian (từ truyền thuyết, ca dao đến phong tục), kết hợp với giọng điệu chính luận - trữ tình, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định: Nhân dân chính là người làm ra Đất Nước.

Đặt hai đoạn trích cạnh nhau, ta thấy được những điểm tương đồng và khác biệt độc đáo. Cả hai nhà thơ đều gặp nhau ở lòng yêu nước nồng nàn và niềm tự hào dân tộc sâu sắc. Họ không tìm kiếm Đất Nước ở những điều kỳ vĩ, xa xôi mà khám phá nó ngay trong những gì gần gũi, thân thuộc nhất với đời sống con người Việt Nam. Tuy nhiên, nếu Hoàng Cầm thu hẹp ống kính vào một vùng không gian văn hóa cụ thể (Kinh Bắc) để hoài niệm về cái hồn cốt dân tộc bằng cảm xúc bâng khuâng, giàu chất thơ; thì Nguyễn Khoa Điềm lại mở biên độ không gian ra toàn cõi Việt Nam, nhìn suốt chiều dài bốn nghìn năm lịch sử để xây dựng một tượng đài triết lý kiêu hãnh về tư tưởng "Đất Nước của Nhân dân".

Tóm lại, hai đoạn trích là hai nét vẽ xuất sắc, bổ sung cho nhau để hoàn thiện bức tranh toàn cảnh về Tổ quốc. Hoàng Cầm giúp ta say đắm trong vẻ đẹp rực rỡ của văn hóa làng quê, còn Nguyễn Khoa Điềm khơi dậy ý thức trách nhiệm công dân trong lòng mỗi người. Chính sự khác biệt trong phong cách thể hiện ấy đã làm phong phú và sâu sắc thêm kho tàng thi ca về đề tài quê hương, đất nước của dân tộc.