viết bài văn nghị luận phân tích bài thơ khóc dương khuê (có luận đề, luận điểm, luận cứ)

Question

Princess2300 · Accepted Answer

Bài thơ "Khóc Dương Khuê" là một trong những bài thơ vắt kiệt tâm can của Nguyễn Khuyến, viết về tình bạn tri kỷ giữa ông và Dương Khuê. Dưới đây là bài văn nghị luận phân tích tác phẩm này theo cấu trúc chặt chẽ.

Phân tích bài thơ "Khóc Dương Khuê" – Nguyễn Khuyến
I. Luận đề
Sự kết tinh của tình bạn tri kỷ thâm giao và nỗi đau xót khôn nguôi trước quy luật sinh tử, qua đó thể hiện nhân cách cao đẹp và tâm hồn nhạy cảm của "Tam Nguyên Yên Đổ".

II. Hệ thống Luận điểm và Luận cứ
1. Luận điểm 1: Tiếng nấc nghẹn ngào khi hay tin bạn qua đời
Mở đầu bài thơ là một tiếng than đầy bất ngờ, đau đớn, xóa tan sự tĩnh lặng của tuổi già.

Luận cứ: Câu thơ "Bác Dương thôi đã thôi rồi" sử dụng cách nói giảm nói tránh ("thôi đã thôi rồi") để kìm nén sự thật phũ phàng. Từ "Bác" gọi bằng thái độ kính trọng, thân mật.

Biểu cảm: Cách ngắt nhịp và từ ngữ gợi lên một cảm giác hụt hẫng, bàng hoàng. Đất trời như sụp đổ dưới chân người ở lại.

2. Luận điểm 2: Hồi ức về những kỷ niệm gắn bó suốt cuộc đời
Tác giả ngược dòng thời gian để tìm lại những hình ảnh tươi đẹp của một tình bạn bền chặt suốt từ thời trẻ đến lúc về già.

Luận cứ:

Kỷ niệm thời đèn sách: "Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước", cùng chung chí hướng, cùng đỗ đạt.

Kỷ niệm thú vui tao nhã: Cùng nhau uống rượu, thưởng trà, nghe hát cô đầu ("Tay cầm bầu rượu nắm đuôi bò", "Tiếng trung huyền...").

Sự đồng điệu về tâm hồn: "Cũng có lúc...", sự gắn kết không chỉ ở công danh mà còn ở những rung cảm trước cái đẹp và thời cuộc.

Ý nghĩa: Những kỷ niệm càng tươi đẹp bao nhiêu thì thực tại bạn qua đời càng đau đớn bấy nhiêu. Tình bạn của họ đã vượt qua mọi thăng trầm của cuộc đời.

3. Luận điểm 3: Nỗi cô đơn và sự hụt hẫng trong thực tại
Khi bạn không còn, thế giới xung quanh trở nên trống rỗng và vô nghĩa đối với người ở lại.

Luận cứ:

Nghệ thuật đối lập: "Rượu ngon không có bạn hiền", "Câu thơ nghĩ dán vào tường", "Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ". Mọi thú vui trên đời (rượu, thơ, đàn) nếu thiếu đi người tri âm thì đều trở nên vô vị.

Sự từ chối thực tại: Nguyễn Khuyến không muốn hưởng thụ những lạc thú đó một mình vì "biết gửi vào đâu?".

Cảm xúc: Nỗi cô đơn được đẩy lên đỉnh điểm. Dương Khuê mất đi, Nguyễn Khuyến như mất đi một nửa linh hồn mình.

4. Luận điểm 4: Tiếng khóc vượt lên trên lễ nghi thông thường
Tác giả lý giải tại sao mình không khóc nhiều bằng nước mắt mà khóc bằng lòng, bằng tim.

Luận cứ: "Tuổi già hạt lệ như sương", "Đàn bà con trẻ mới hay khóc cười". Người già nước mắt đã cạn, nỗi đau lặn sâu vào bên trong, tê tái và nhức nhối hơn cả những tiếng khóc thành lời.

Kết thúc: Bài thơ khép lại bằng một không gian tĩnh lặng, âm ỉ nỗi đau, thể hiện một tình cảm chân thành, thâm trầm.

III. Tổng kết nghệ thuật và ý nghĩa
Nghệ thuật: Thể thơ song thất lục bát với nhịp điệu uyển chuyển, giàu tính nhạc giúp diễn tả trọn vẹn nỗi buồn man mác, kéo dài. Ngôn ngữ bình dị, hàm súc, sử dụng hiệu quả các điển tích và cách nói giảm nói tránh.

Ý nghĩa: Bài thơ là tượng đài bất tử về tình bạn trong văn học Việt Nam. Nó khẳng định rằng: trong một xã hội loạn lạc, con người vẫn tìm thấy nhau, yêu thương và trân trọng nhau bằng những tình cảm thuần khiết nhất.

Timi · Answer

Dưới bóng đa làng, nơi bến sông, gốc gạo già... bao nhiêu người con của quê hương đã cất lên những câu ca dao ngọt ngào, tha thiết để bày tỏ tình cảm với gia đình, xóm làng, quê hương, đất nước. Và trong dòng chảy ào ạt ấy có một giọng thơ nhẹ nhàng, thanh thoát mang theo nỗi niềm day dứt, bâng khuâng, trăn trở trước lịch sử của dân tộc. Đó chính là nhà thơ Nguyễn Khuyến. Ông được mệnh danh là nhà thơ của quê hương, những sáng tác của ông luôn chất chứa những tình cảm thuần hậu, giản dị mà chân thành. Trong đó, tiêu biểu nhất có lẽ chúng ta phải kể đến bài thơ Khóc Dương Khuê.

Nguyễn Khuyến sinh năm 1835, mất năm 1909, lúc còn nhỏ tên Thắng, quê ở thôn Vị Hạ, xã Yên Đổ, nay thuộc Trung Lương, Bình Lục, Hà Nam. Tuy xuất thân trong gia đình nhà nho nghèo nhưng ông thi đỗ cả ba kì thi: Hương, Hội, Đình nên còn được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ. Nguyễn Khuyến là một trong những nhà thơ lớn cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, là một nhân cách đại trí thức của nền văn học nước nhà. Thơ ông nói lên tình yêu quê hương đất nước, gia đình, bạn bè phản ánh cuộc sống của những con người khổ cực. Châm biếm đả kích bọn thực dân xâm lược, bọn quan lại bán nước thể hiện tấm lòng yêu ái đối với dân với nước. Phong cách thơ Nguyễn Khuyến nổi bật với sự giản dị, mộc mạc, lời thơ trần thuật hóm hỉnh, trữ tình pha chất trào phúng. Đặc biệt, ông có nhiều tập thơ bằng chữ Hán và chữ Nôm như Quế Sơn thi tập, Yên Đổ thi tập, Bách Liêu thi văn tập, Cẩm Ngữ, đều được người đương thời trân trọng. Một số bài thơ của ông đã trở thành điển hình cho phong cách thơ Việt Nam.

Bài thơ Khóc Dương Khuê được Nguyễn Khuyến viết vào năm 1902, khi Dương Khuê - một người bạn tri âm tri kỉ của ông, là bạn chí thân từ thời đi học, cùng đỗ khoa thi Hương, cùng làm quan cho triều Nguyễn, cùng trốn tránh thời cuộc, lui về ẩn dật trên mảnh đất quê hương. Hai người thân nhau hơn cả ruột thịt, vậy mà Nguyễn Khuyến lại là người ra đi trước. Sau khi nghe tin bạn mất, ông đã vô cùng thương tiếc và viết bài thơ này để khóc bạn.

Thi phẩm Khóc Dương Khuê được viết theo thể thơ song thất lục bát, giọng thơ chậm rãi, nặng nề, phù hợp với tâm trạng đau xót của tác giả. Có thể xem đây là bài thơ tuyệt cú của Nguyễn Khuyến.

Mở đầu bài thơ là tiếng kêu ngạc nhiên, ngỡ ngàng:
"Bác Dương thôi đã thôi rồi
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta!

Tin bạn mất đột ngột quá, bất ngờ quá khiến nhà thơ sững sờ. Cách xưng hô ở câu thơ đầu khiến người đọc ít nhiều có thể đoán được đây là mối quan hệ bạn bè giữa những người cao tuổi. Đúng vậy, khi Dương Khuê mất, Nguyễn Khuyến đã ngót 70 tuổi. Đau xót và mất mát quá lớn khiến ông không thể kìm nén được cảm xúc: "Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta!". Như đang cố gắng trấn tĩnh bản thân, nhưng vẫn không sao ngăn được cảm giác chua xót đang dâng trào trong lòng.

Hai chữ "thôi đã thôi rồi" nói về cái chết, mà lại nói một cách bình thản, thậm chí bình dân, rất gần gũi với đời thường. Đấy là một cách tự an ủi mình, tự dối lòng mình để bớt đau đớn trước bi kịch của cuộc đời.

Sau phút giây bàng hoàng ban đầu, bao kỉ niệm tràn về, gợi lên trong tâm hồn nhà thơ cả một trường liên tưởng thấm thía. Nhà thơ nhớ về những ngày đầu gặp gỡ, quen biết Dương Khuê. Ông nhắc đến quê quán của bạn, thái độ của bạn với quê hương, với chốn làng quê. Nhớ tới những kỉ niệm gắn bó, thân thiết:

"Nhớ tử thuở đăng khoa ngày trước
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau."

Kể từ ngày đầu gặp gỡ "từ thuở đăng khoa", nghĩa là từ thời điểm hai người cùng thi đỗ khoa thi Hương tại trường Nam năm 1864, cho đến khi cùng nhau "liên tài sơ đắc", cùng làm quan với triều Nguyễn. Rồi cùng nhau trải qua bao biến cố của triều đình Huế. Lúc này, Nguyễn Khuyến đã cáo quan về làng sống thanh bạch, còn Dương Khuê vẫn làm quan. Nhưng khi nghe tin bạn mất, ông đã thốt lên:

"Kế chim nhau kể mấy cho cùng
Nay bác ngủ, tôi dậy vắn dài".

Câu thơ vừa thể hiện sự trân trọng, quý mến bạn, lại vừa bộc lộ chút trách móc bạn đã vội vã ra đi trước mình. Trách nhiệm, day dứt ấy càng sâu sắc hơn khi nhà thơ nghĩ đến người vợ của bạn:

"Thơ thơ thiếp hãy còn hơi trẻ
Mẹ già ở tận phó Đông
Làm ơn làm toàn cho ác[INST] già này".

Nhà thơ lo lắng cho người vợ trẻ của bạn sẽ ra sao trước mất mát to lớn này? Lại lo lắng cho mẹ già ở nhà không ai chăm sóc. Nỗi đau cứ giằng xé trong tim, khiến nhà thơ thốt lên: "Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở".

Không chỉ là người bạn thân thiết, hiểu bạn, Nguyễn Khuyến còn thấu hiểu hoàn cảnh gia đình bạn:

"Những họ ông Phạm hầu Lâm Nghi
Phố xá huyện Đông có ngắn gì?"

Ông hiểu rằng, dù muốn hay không Dương Khuê cũng phải theo quy luật sinh lão bệnh tử của tạo hóa, không thể chống lại được.

Đau đớn trước sự ra đi của bạn, Nguyễn Khuyến tìm cách quên đi nỗi đau ấy bằng cách mượn chuyện uống rượu:

"Bắt chước Thiên Lôi sai nhạc tiến
Cho rõ anh hùng chiếc chén này!"

Nhưng lí trí bảo ông không thể quên được, bởi "cầm chén rượu đắng cay lòng xao xuyến". Nỗi đau cứ giằng xé trong tim, khiến nhà thơ không thể chịu đựng được:

"Tuổi già hạt lệ như sương
Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!"

Tóm lại, với lời thơ giản dị, mộc mạc, ngôn ngữ bình dị, dễ hiểu, hình ảnh cụ thể, gợi cảm, giàu chất trữ tình, Khóc Dương Khuê đã trở thành một trong những tác phẩm hay nhất viết về đề tài tình bạn. Tác phẩm là minh chứng cho tài năng của nhà thơ Nguyễn Khuyến trong ngòi bút của mình.

Qua bài thơ, người đọc thấy được một tình bạn đẹp, chân thành, thắm thiết. Tình bạn ấy vượt qua những nghi kị, những trắc trở của thời cuộc để mãi là bạn của nhau. Tình bạn ấy thật đáng ngưỡng mộ và trân trọng biết bao!

🎀🦔 𝒩𝒽í𝓂 𝒹𝒶𝓎𝓎 ✧˖° 🌸 · Answer

Bài văn nghị luận phân tích bài thơ "Khóc Dương Khuê" của Nguyễn Khuyến sẽ tập trung vào tình bạn cao đẹp và nỗi đau mất mát.

Bài thơ "Khóc Dương Khuê" của Nguyễn Khuyến không chỉ là một tác phẩm thể hiện nỗi buồn trước sự ra đi của người bạn mà còn là một bức tranh sống động về tình bạn chân thành, thủy chung. Luận đề của bài văn này là: Tình bạn lấp lánh bất chấp sự thay đổi của thời thế và cảnh ngộ riêng. Tác giả đã gửi gắm thông điệp rằng tình bạn không bị phai nhòa theo thời gian hay hoàn cảnh, mà vẫn luôn tồn tại trong tâm hồn mỗi người.

Trong phần thân bài, chúng ta sẽ triển khai các luận điểm để làm rõ luận đề. Luận điểm đầu tiên là nỗi đau buồn của Nguyễn Khuyến trước sự ra đi đột ngột của Dương Khuê. Nhà thơ đã nhắc lại những kỷ niệm đẹp giữa hai người, từ những ngày tháng cùng nhau học hành, vui chơi cho đến những khoảnh khắc khó quên trong cuộc sống. Những hình ảnh này không chỉ thể hiện tình bạn sâu sắc mà còn làm nổi bật nỗi mất mát lớn lao mà tác giả phải gánh chịu

Luận điểm thứ hai là nỗi buồn mất bạn hòa chung với nỗi buồn mất nước. Câu thơ "Bác Dương thôi đã thôi rồi, Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta" thể hiện sự đau đớn, quặn thắt trong lòng tác giả. Câu thơ này không chỉ là nỗi đau cá nhân mà còn là nỗi đau của một thời kỳ lịch sử đầy biến động, khi mà tình bạn và tình yêu quê hương đều bị thử thách

Cuối cùng, luận điểm thứ ba khẳng định tình bạn vĩnh cửu của Nguyễn Khuyến và Dương Khuê. Dù Dương Khuê đã ra đi, nhưng những kỷ niệm và tình cảm mà họ dành cho nhau vẫn sống mãi trong lòng tác giả. Điều này cho thấy rằng tình bạn không chỉ là sự hiện diện mà còn là những kỷ niệm và tình cảm sâu sắc mà mỗi người để lại cho nhau

Kết bài, chúng ta có thể khẳng định rằng bài thơ "Khóc Dương Khuê" không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là một bài học về tình bạn, về sự trân trọng những mối quan hệ trong cuộc sống. Tình bạn, dù có thể bị thử thách bởi thời gian và hoàn cảnh, vẫn luôn là một giá trị quý báu mà mỗi người cần gìn giữ.