Thuế trực thu và thuế gián thu khác nhau như thế nào?

Thuế trực thu và thuế gián thu là hai hình thức thu thuế cơ bản của nhà nước, được phân biệt rõ ràng nhất dựa trên mối quan hệ giữa người nộp thuế và người thực tế chịu thuế.

Sự khác nhau cụ thể giữa hai loại thuế này được thể hiện qua các yếu tố sau:

Về khái niệm và đối tượng chịu thuế:

Thuế trực thu là loại thuế mà người có nghĩa vụ nộp thuế đồng thời là người thực tế chịu thuế. Nhà nước thu trực tiếp vào phần thu nhập hoặc tài sản của các tổ chức, cá nhân. Ví dụ cụ thể là thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. Người có thu nhập sẽ phải trích một phần tiền của chính mình để nộp vào ngân sách.

Thuế gián thu là loại thuế mà người nộp thuế và người chịu thuế là hai đối tượng khác nhau. Nhà nước thu thuế thông qua việc cấu thành tiền thuế vào giá cả của hàng hóa, dịch vụ. Người sản xuất, kinh doanh là người nộp thuế cho cơ quan nhà nước, nhưng người tiêu dùng mua hàng hóa mới là người thực tế trả khoản thuế đó. Ví dụ phổ biến là thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế xuất nhập khẩu.

Về mức độ tác động đến giá cả hàng hóa:

Thuế trực thu không cấu thành vào giá cả của hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Việc tăng hay giảm thuế trực thu tác động trực tiếp đến thu nhập sau thuế của cá nhân hoặc lợi nhuận của doanh nghiệp.

Thuế gián thu ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả hàng hóa, dịch vụ. Khi nhà nước điều chỉnh tăng hoặc giảm mức thuế suất thuế gián thu, giá bán của sản phẩm trên thị trường thường sẽ biến động tăng hoặc giảm tương ứng.

Về tính công bằng và điều tiết xã hội:

Thuế trực thu mang tính công bằng cao hơn và có vai trò điều tiết mạnh mẽ khoảng cách giàu nghèo. Thuế trực thu thường được tính theo biểu thuế lũy tiến, tức là người có thu nhập cao hoặc tài sản lớn hơn thì phải nộp thuế với tỷ lệ cao hơn.

Thuế gián thu ít mang tính công bằng xã hội hơn vì không phân biệt đối xử theo mức thu nhập của người mua. Bất kể người giàu hay người nghèo, khi cùng mua một sản phẩm hoặc sử dụng một dịch vụ thì đều phải trả một số tiền thuế gián thu như nhau cấu thành trong giá sản phẩm. Tuy nhiên, loại thuế này lại đem lại nguồn thu lớn, ổn định và dễ quản lý cho ngân sách nhà nước do người tiêu dùng ít có tâm lý phản kháng khi nộp thuế ẩn trong giá hàng hóa.