Nguyễn Duy là nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước. Thơ ông mang nặng những suy tư, trăn trở về cuộc sống và con người. Trong đó, bài thơ “Có một thời như thế” được sáng tác vào năm 1978 tại Thành phố Hồ Chí Minh sau ngày giải phóng không lâu, in trong tập thơ “Ánh trăng”. Bài thơ là dòng hồi ức của tác giả về những kỉ niệm đẹp đẽ của thời chiến tranh.
Bài thơ mở đầu bằng những câu thơ nhẹ nhàng, tha thiết:
“Tôi nhớ tên anh…
Anh ngã xuống đường băng…
Bạn bè mang theo…”
Tác giả đã khéo léo sử dụng biện pháp tu từ liệt kê để kể ra hàng loạt những cái tên quen thuộc của đồng đội, đồng chí. Những cái tên ấy gắn liền với những kỉ niệm đẹp đẽ, thiêng liêng của tuổi trẻ sôi nổi, nhiệt huyết. Họ cùng nhau chiến đấu trên chiến trường ác liệt, cùng nhau trải qua bao nhiêu khó khăn, gian khổ. Nhưng rồi, một số người đã hi sinh, để lại nỗi đau xót vô bờ bến cho những người ở lại.
Trong phần tiếp theo của bài thơ, tác giả đã khắc họa rõ nét hơn về cuộc sống chiến đấu gian khổ nhưng đầy lạc quan, yêu đời của những người lính trẻ. Họ phải sống trong hoàn cảnh thiếu thốn đủ bề, phải chịu đựng những cơn sốt rét rừng, những trận bom đạn ác liệt. Tuy nhiên, họ vẫn luôn giữ vững niềm tin vào tương lai tươi sáng của đất nước.
Bài thơ kết thúc bằng lời khẳng định chắc nịch của tác giả:
“Dẫu hôm nay…
Ta bên nhau…
Đời vẫn mãi xanh…”
Tác giả muốn nhắn nhủ với mọi người rằng dù quá khứ đã qua đi nhưng những giá trị tốt đẹp của nó vẫn luôn tồn tại. Chúng ta cần phải biết trân trọng và gìn giữ những giá trị ấy.
Về mặt nghệ thuật, bài thơ “Có một thời như thế” có nhiều đặc sắc. Trước hết, ngôn ngữ bài thơ rất giản dị, mộc mạc, gần gũi với đời sống thường nhật. Điều này giúp cho người đọc dễ dàng tiếp cận và đồng cảm với nội dung bài thơ. Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng nhiều biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, nhân hóa,... góp phần làm tăng thêm sức gợi hình, gợi cảm cho bài thơ.
Nhìn chung, bài thơ “Có một thời như thế” là một tác phẩm hay, giàu ý nghĩa. Bài thơ đã khơi gợi trong lòng người đọc những suy ngẫm sâu sắc về quá khứ, về những giá trị tốt đẹp của dân tộc. Đồng thời, bài thơ cũng là lời nhắc nhở chúng ta cần phải biết trân trọng và gìn giữ những giá trị ấy trong hiện tại và tương lai.