ĐỀ 72: Đọc ngữ liệu sau và thực hiện các yêu cầu

câu 1: Các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn trích "Thế gian biến đổi" là biểu cảm và tự sự.

* Biểu cảm: Đoạn trích thể hiện rõ nét tâm trạng buồn bã, chán nản trước những thay đổi chóng vánh của cuộc đời. Tác giả bộc lộ trực tiếp nỗi lòng qua việc sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh ẩn dụ như "vũng nên đồi", "mặn chát", "chua cay".
* Tự sự: Đoạn trích kể lại câu chuyện về sự thay đổi của thời đại, từ đó rút ra kết luận về bản chất con người. Câu chuyện được kể bằng giọng điệu trầm buồn, đầy suy tư, tạo nên chiều sâu cho tác phẩm.

Ngoài hai phương thức chính này, đoạn trích còn sử dụng thêm một số yếu tố khác để tăng tính thuyết phục và hấp dẫn cho nội dung:

* Lập luận: Tác giả đưa ra lập luận chặt chẽ, logic để khẳng định giá trị của sự chân thành, trung thực.
* Hình ảnh: Hình ảnh "vũng nên đồi", "mặn chát", "chua cay" góp phần làm nổi bật chủ đề của đoạn trích.
* Ngôn ngữ: Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc nhưng giàu sức gợi, giúp truyền tải hiệu quả thông điệp của tác giả.

câu 2: Trong hai câu thơ "Còn bạc, còn tiền còn đệ tử/ Hết cơm, hết gạo hết ông tôi", tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm đã sử dụng biện pháp tu từ đối để tạo nên hiệu quả nghệ thuật đặc sắc.

- Hai cặp từ đối lập: "còn - hết" và "tiền - gạo".
- Cặp từ đầu tiên thể hiện sự tương phản về vật chất: "bạc - tiền" tượng trưng cho sự giàu sang phú quý, "cơm - gạo" tượng trưng cho cuộc sống bình dị, giản đơn.
- Cặp từ thứ hai thể hiện sự tương phản về con người: "đệ tử" chỉ những người có địa vị cao sang, "ông tôi" chỉ những người thân thiết, gần gũi.

Tác dụng của phép đối:

- Tăng tính nhịp nhàng, cân xứng cho câu thơ, làm cho lời thơ thêm phần uyển chuyển, dễ nhớ.
- Nhấn mạnh sự đối lập giữa hai khía cạnh của cuộc sống: sự giàu sang và nghèo khổ, sự xa hoa và giản dị, sự quyền lực và tình cảm gia đình.
- Thể hiện quan niệm sống của nhà thơ: coi trọng giá trị tinh thần hơn vật chất, đề cao lối sống thanh tao, đạm bạc.
- Tạo nên giọng điệu châm biếm nhẹ nhàng nhưng sâu cay, phê phán thói đời đen bạc, chạy theo danh lợi.

câu 3: Bài thơ "Thế gian biến đổi" của Nguyễn Bỉnh Khiêm đã sử dụng hình ảnh ẩn dụ để phê phán những con người sống giả dối, tham lam trong xã hội. Tác giả cho rằng, những người chỉ biết chạy theo lợi ích vật chất, sẵn sàng thay lòng đổi dạ khi gặp khó khăn sẽ không bao giờ được tôn trọng và yêu mến.

* Hình ảnh "vũng nên đồi", "mặn chát, chua cay", "ngọt bùi", "còn bạc, còn tiền", "hết cơm, hết gạo": tượng trưng cho sự thay đổi của cuộc đời, những cám dỗ về vật chất khiến con người dễ dàng đánh mất bản thân.
* Hình ảnh "người chân thực", "kẻ đãi bôi", "giàu thì tìm đến, khó tìm lui": thể hiện rõ nét sự đối lập giữa hai loại người: người thật thà, chân thành và kẻ giả dối, tham lam.
* Câu thơ cuối cùng: khẳng định giá trị của người chân thực, nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức, nhân cách trong xã hội.

Tác phẩm mang ý nghĩa cảnh tỉnh sâu sắc, nhắc nhở mỗi người cần giữ vững bản tính tốt đẹp, không bị cuốn theo vòng xoáy của danh lợi, tiền tài. Đồng thời, bài thơ cũng lên án những kẻ tham lam, giả dối, góp phần tạo nên một xã hội công bằng, văn minh hơn.

câu 4: Hai câu thơ "Xưa nay đều trọng người chân thực, ai nấy nào ưa kẻ đãi bôi" thể hiện quan niệm sống của Nguyễn Bỉnh Khiêm về phẩm chất con người. Ông cho rằng, trong xã hội, những người chân thực luôn được tôn trọng, kính nể; ngược lại, những kẻ giả dối, lừa lọc sẽ bị mọi người xa lánh, ghét bỏ.

- "Chân thực": Là sự thật thà, ngay thẳng, không dối trá, lừa lọc. Người chân thực luôn nói đúng sự thật, hành động phù hợp với lương tâm, đạo đức. Họ luôn giữ gìn chữ tín, không vì lợi ích cá nhân mà làm hại người khác.

- "Đãi bôi": Là sự giả dối, lừa lọc, xảo trá. Kẻ đãi bôi thường nói một đằng, làm một nẻo, lợi dụng lòng tin của người khác để trục lợi cho bản thân.

Quan niệm sống của Nguyễn Bỉnh Khiêm được thể hiện qua hai câu thơ trên có ý nghĩa sâu sắc. Nó nhắc nhở mỗi người cần phải sống chân thành, trung thực, tránh xa những thói hư tật xấu, đặc biệt là sự giả dối, lừa lọc. Chỉ khi sống chân thực, chúng ta mới có thể nhận được sự yêu mến, kính trọng của mọi người.

câu 5: Bài học quan trọng nhất đối với em sau khi đọc bài thơ "Thế Gian Biến Đổi" là sự trân trọng và giữ gìn những giá trị đạo đức truyền thống như lòng trung thành, tình cảm gia đình và sự tôn trọng. Bài thơ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sống chân thật, không bị ảnh hưởng bởi vật chất và danh vọng. Nó cũng nhắc nhở chúng ta về sự thay đổi trong cuộc sống và cách ứng xử phù hợp để duy trì mối quan hệ tốt đẹp. Em tin rằng những giá trị này rất cần thiết cho mỗi cá nhân trong xã hội ngày nay, giúp xây dựng một cộng đồng vững mạnh và hạnh phúc hơn.