ĐỀ 74: Đọc ngữ liệu sau và thực hiện các yêu cầu

câu 1: - Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật
- Phong cách ngôn ngữ: Nghệ thuật
- Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm

câu 2: Trong hai câu thực của bài thơ "Cuốc kêu cảm hứng", tác giả Nguyễn Khuyến đã sử dụng phép đối rất tinh tế để tạo nên hiệu quả nghệ thuật đặc sắc. Phép đối được thể hiện qua việc sắp xếp các từ ngữ tương đồng về nghĩa, tạo sự cân xứng về cấu trúc và ý nghĩa giữa hai vế câu.

- Vế thứ nhất: "Năm canh máu chảy đêm hè vắng" - miêu tả cảnh tượng u buồn, cô đơn, trống trải của đêm hè. Từ "máu chảy" gợi lên hình ảnh đau thương, mất mát, còn "hè vắng" lại nhấn mạnh sự tĩnh lặng, cô đơn của không gian.
- Vế thứ hai: "Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ" - tiếp tục khắc họa nỗi buồn, sự tan vỡ của tâm hồn con người. Từ "hồn tan" mang ý nghĩa tiêu cực, ám chỉ sự bất lực, tuyệt vọng trước những biến cố cuộc đời. Hình ảnh "bóng nguyệt mờ" càng làm tăng thêm vẻ ảm đạm, u tối cho khung cảnh.

Phép đối trong hai câu thực này không chỉ tạo nên sự cân xứng về mặt cấu trúc ngôn ngữ mà còn góp phần thể hiện chủ đề chính của bài thơ: nỗi buồn, sự cô đơn, trống trải của con người khi đối diện với thời gian và cuộc sống. Nó giúp người đọc dễ dàng cảm nhận được tâm trạng u uất, bế tắc của nhân vật trữ tình.

câu 3: Từ "khắc khoải" trong câu thơ "khắc khoải đưa sầu giọng lửng lơ" mang ý nghĩa chỉ sự buồn bã, u uất, không thể thoát khỏi nỗi đau khổ, tâm trạng nặng nề, day dứt, khó quên. Từ này thường được sử dụng để miêu tả những cảm xúc tiêu cực, những suy nghĩ miên man, những nỗi lòng sâu kín của con người khi đối diện với những mất mát, tổn thương hoặc những điều bất hạnh trong cuộc sống. Trong ngữ cảnh bài thơ, "khắc khoải" góp phần tạo nên bức tranh tâm trạng đầy bi thương, thể hiện nỗi lòng cô đơn, lạc lõng của tác giả trước cảnh vật thiên nhiên hoang sơ, tĩnh lặng.

câu 4: Tâm trạng của Nguyễn Khuyến được thể hiện trong bài thơ "Cuốc kêu cảm hứng" là nỗi buồn man mác, cô đơn, trống trải khi ông đang sống trong cảnh đất nước loạn lạc, nhân dân lầm than. Bài thơ sử dụng nhiều hình ảnh ẩn dụ, so sánh để diễn tả tâm trạng của nhà thơ. Tiếng cuốc kêu khắc khoải, da diết như tiếng lòng của thi sĩ, gợi lên nỗi buồn sâu thẳm, sự cô đơn, trống trải. Giọng điệu thơ chậm rãi, u buồn, tạo nên không khí trầm lắng, suy tư. Tâm trạng của Nguyễn Khuyến được thể hiện rõ nét qua những câu thơ:

- "Năm canh máu chảy đêm hè vắng, sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ": Câu thơ miêu tả khung cảnh thiên nhiên hoang sơ, tĩnh lặng, càng làm nổi bật nỗi buồn, sự cô đơn của nhà thơ. Hình ảnh "máu chảy", "hồn tan" thể hiện nỗi đau đớn, xót xa trước cảnh đất nước loạn lạc, nhân dân lầm than.

- "Có phải tiếc xuân mà đứng gọi, hay là nhớ nước vẫn nằm mơ?": Câu thơ đặt ra câu hỏi về nguyên nhân khiến nhà thơ buồn bã, cô đơn. Có phải vì tiếc nuối mùa xuân đã qua, hay vì nhớ quê hương, đất nước? Cả hai đều đúng, bởi lẽ nhà thơ luôn mang trong mình tình yêu quê hương, đất nước tha thiết.

- "Thâu đêm ròng rã kêu ai đó? giục khách giang hồ dạ ngẩn ngơ.": Câu thơ kết thúc bằng tiếng cuốc kêu khắc khoải, da diết, như muốn giục giã con người hãy thức tỉnh, hành động. Tiếng cuốc kêu cũng chính là tiếng lòng của nhà thơ, mong muốn được cống hiến cho đất nước, cho nhân dân.

Bài thơ "Cuốc kêu cảm hứng" là một minh chứng cho tài năng nghệ thuật và tấm lòng yêu nước, thương dân của Nguyễn Khuyến. Qua bài thơ, ta thấy được tâm trạng buồn bã, cô đơn, trống trải của nhà thơ trước cảnh đất nước loạn lạc, đồng thời cũng thấy được tình yêu quê hương, đất nước tha thiết của ông.

câu 5: Nội dung chính của bài thơ "Cuốc kêu cảm hứng" là sự kết hợp giữa âm thanh của con chim cuốc và tâm trạng của tác giả Nguyễn Khuyến. Bài thơ thể hiện nỗi buồn, cô đơn và suy tư về cuộc sống, thời gian và quê hương. Tác giả sử dụng hình ảnh con chim cuốc để biểu đạt những cảm xúc sâu sắc, tạo nên một không khí u buồn và lãng mạn cho bài thơ.